أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
679
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
رزم دوچندان « 1 » مىتواند كرد ، و جهازات جنگى نيز بسيار دارند ، و از بيست سال - تقريبا - قبل از اين تا حال از « يرپ » و ممالك سلاطين ديگر بلاد ؛ و حدود بسيارى را به تصرّف خود درآوردهاند . و چنان كه شنيدهام در اصل قلمرو ايشان به قدر چهارصد شهر عظيم و يك هزار و ششصد قصبهء بزرگ ، و هشت هزار ده معمور ، و به قدر كرور مخلوق است . چند سال قبل از اين از ظلم و ستم پادشاه عاجز شده از وى درخواست كردند كه طريقهء سلطنت را مقرّر كند به نهجى كه جماعت انگريزيه مقرّر كردهاند ، و بيان آن خواهد آمد ، پادشاه از اين التماس ابا نموده فرمان قتل جمعى از گناهكار و بيگناه را « 2 » داد . از اين حركت مردم به ستوه آمده اجتماع عام نمودند و پادشاه را با زن و فرزند به قتل رسانيدند ، و اين حركت موجب وقوع حرب و جدال فيما بين ايشان و جماعت انگريزيه و ديگر سلاطين شد ، و رسم ملوك الطوايف و انواع فتنه و فساد و نهب اموال و قتل انفس در ايشان شيوع گرفت تا آنكه چند سال قبل از اين شخصى « پونه پات » نام كه اصل آن از جزيرهء « كاسكه » از جزاير روم قديم است ، و اهل آن به دزدى و راهزنى مشهورند و از قوم فرانكسيس نيست . وى به حسن تدبير و ذهن و ذكا اعجوبهء وقت و نادرهء روزگار ، و در شجاعت و دلاورى از امثال و اقران نهايت ممتاز است ؛ در ميان ايشان ظاهر
--> ( 1 ) چند : « الف ، ج » . ( 2 ) را : در « الف ، ج » نيامده است .